هموروئید داخلی یکی از شایعترین علل خونریزی از مقعد است و در بسیاری از موارد خطر جدی ایجاد نمیکند. با این حال، هر خونریزی مقعدی را نباید به هموروئید نسبت داد؛ زیرا بیماریهایی مانند پولیپ روده، بیماریهای التهابی روده، دیورتیکولها و سرطان روده بزرگ نیز میتوانند با خونریزی خود را نشان دهند. به همین دلیل، تشخیص دقیق علت خونریزی اهمیت زیادی دارد. مؤسسه ملی دیابت و بیماریهای گوارشی و کلیوی آمریکا (NIDDK) نیز تأکید میکند که خونریزی مقعدی میتواند علل دیگری غیر از هموروئید داشته باشد.
در بیشتر افراد، هموروئید داخلی با تغییر عادات دفع، افزایش فیبر و مصرف مناسب مایعات کنترل میشود؛ اما اگر خونریزی قابل توجه، مکرر یا همراه با علائم هشدار باشد، مراجعه پزشکی و گاهی بررسیهای تکمیلی مانند کولونوسکوپی ضروری میشود. راهنمای ۲۰۲۴ انجمن جراحان کولورکتال آمریکا (ASCRS) نیز بر تشخیص صحیح منبع علائم و انتخاب درمان هموروئید بر اساس شدت بیماری تأکید دارد.
هموروئید داخلی چیست و چه علائمی دارد؟
هموروئید داخلی به تورم و بزرگ شدن عروق و بافتهای هموروئیدی در داخل کانال مقعد و قسمت پایین راستروده گفته میشود. برخلاف هموروئید خارجی، هموروئید داخلی در بسیاری از موارد درد شدیدی ایجاد نمیکند؛ زیرا محل قرارگیری آن در ناحیهای است که حساسیت درد کمتری دارد.
شایعترین علامت هموروئید داخلی، خونریزی قرمز روشن هنگام دفع مدفوع است. خون ممکن است روی دستمال توالت، سطح مدفوع یا داخل کاسه توالت دیده شود. بیرونزدگی بافت هموروئیدی از مقعد نیز یکی دیگر از علائم مهم است.
هموروئید داخلی بر اساس میزان بیرونزدگی معمولاً به چهار درجه تقسیم میشود:
| درجه | وضعیت هموروئید داخلی | ویژگی معمول |
|---|---|---|
| درجه ۱ | بیرونزدگی ندارد | ممکن است فقط خونریزی یا علائم خفیف وجود داشته باشد. |
| درجه ۲ | هنگام دفع بیرون میآید و خودبهخود به داخل برمیگردد | معمولاً با دفع یا زور زدن همراه است. |
| درجه ۳ | بیرون میآید و برای برگشتن به داخل نیاز به فشار دست دارد | ممکن است احساس ناراحتی، رطوبت یا اختلال در پاکیزگی ایجاد شود. |
| درجه ۴ | بیرونزدگی دائمی است و با فشار دست به داخل برنمیگردد | نیاز به ارزیابی پزشکی و گاهی درمان تخصصی دارد. |
این تقسیمبندی بیشتر برای تعیین شدت بیرونزدگی و انتخاب روش درمان استفاده میشود.
هموروئید داخلی چه زمانی خطرناک است؟
خود هموروئید داخلی در بیشتر موارد یک بیماری تهدیدکننده زندگی نیست، اما بعضی شرایط نیاز به ارزیابی سریع پزشکی دارند. مهمترین نکته این است که «خطرناک بودن» همیشه به معنی سرطان یا بیماری شدید نیست؛ گاهی شدت خونریزی، کمخونی، بیرونزدگی شدید یا احتمال وجود بیماری دیگری باعث میشود بررسی پزشکی ضروری باشد.
اگر خونریزی مقعدی زیاد است، مرتب تکرار میشود یا با علائمی مانند سرگیجه، ضعف، تنگی نفس، رنگپریدگی یا احساس غش همراه شده است، نباید آن را صرفاً به هموروئید نسبت داد. خونریزی مزمن دستگاه گوارش نیز میتواند به مرور باعث کمخونی شود.
علائم هشدار هموروئید داخلی که نباید نادیده گرفته شوند
در شرایط زیر بهتر است مراجعه به پزشک را به تأخیر نیندازید:
- خونریزی مقعدی شدید یا ادامهدار
- تکرار مداوم خونریزی بدون مشخص شدن علت
- سرگیجه، ضعف، بیحالی یا احساس غش همراه با خونریزی
- تنگی نفس یا رنگپریدگی که میتواند با کمخونی مرتبط باشد
- تغییر جدید و مداوم در عادت دفع
- کاهش وزن غیرقابل توضیح
- درد شکمی همراه با خونریزی
- مدفوع سیاه و قیری یا خون تیره
- وجود سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ یا پولیپهای پیشرفته
- ادامه پیدا کردن خونریزی با وجود درمانی که برای هموروئید انجام شده است
وجود این علائم به معنی ابتلا به سرطان نیست؛ اما باعث میشود پزشک به دنبال علت خونریزی بگردد و در صورت نیاز بررسیهای بیشتری انجام دهد. NIDDK درباره علائم خونریزی گوارشی نیز خونریزی شدید، مدفوع سیاه، سرگیجه و علائم ضعف گردش خون را از نشانههایی میداند که نیاز به ارزیابی فوری دارند.
آیا خونریزی هموروئید داخلی همیشه خون قرمز روشن است؟
خونریزی هموروئید داخلی معمولاً به صورت خون قرمز روشن دیده میشود و ممکن است روی دستمال، سطح مدفوع یا داخل توالت مشاهده شود. با این حال، رنگ خون به تنهایی برای تشخیص علت خونریزی کافی نیست.
مدفوع سیاه و قیری، خون تیره یا خون مخلوطشده با مدفوع میتواند نشاندهنده منبع دیگری از خونریزی باشد و باید توسط پزشک بررسی شود. به همین دلیل، مشاهده خون در مدفوع نباید صرفاً با تشخیص قبلی هموروئید نادیده گرفته شود.
آیا هموروئید داخلی میتواند باعث کمخونی شود؟
بله. اگر خونریزی هموروئید شدید یا طولانیمدت باشد، در برخی افراد میتواند به کاهش ذخایر آهن و کمخونی منجر شود. کمخونی ممکن است با خستگی، ضعف، رنگپریدگی یا تنگی نفس خودش را نشان دهد.
البته کمخونی همیشه ناشی از هموروئید نیست. اگر فردی کمخونی یا خونریزی مکرر دارد، پزشک باید علت خونریزی را مشخص کند و در صورت نیاز سایر قسمتهای دستگاه گوارش را نیز بررسی کند.
چه زمانی برای هموروئید داخلی باید کولونوسکوپی انجام داد؟
کولونوسکوپی برای تشخیص هموروئید بهتنهایی معمولاً اولین بررسی نیست. هموروئید داخلی در بسیاری از موارد با معاینه، معاینه انگشتی و مشاهده داخل کانال مقعد با آنوسکوپی قابل ارزیابی است. NIDDK نیز آنوسکوپی را یکی از روشهای بررسی هموروئید داخلی معرفی میکند.
اما در بعضی افراد، پزشک ممکن است برای بررسی کاملتر روده بزرگ کولونوسکوپی درخواست کند. این موضوع به سن، سابقه خانوادگی، الگوی خونریزی، علائم همراه، نتایج معاینه و وضعیت غربالگری سرطان روده بستگی دارد.
به بیان ساده، اگر خونریزی وجود دارد و پزشک احتمال دهد که علت دیگری غیر از هموروئید نیز ممکن است مطرح باشد، بررسی کاملتر روده اهمیت پیدا میکند. راهنمای ۲۰۲۴ ASCRS نیز تأکید میکند که در بیماران منتخب مبتلا به علائم هموروئید و خونریزی، ارزیابی کامل روده باید در نظر گرفته شود.
کولونوسکوپی برای تشخیص هموروئید چه نقشی دارد؟
کولونوسکوپی میتواند راستروده و تمام قسمتهای قابل مشاهده روده بزرگ را بررسی کند و در صورت وجود پولیپ، التهاب، زخم یا ضایعات دیگر اطلاعات مهمی در اختیار پزشک قرار دهد. بنابراین، کاربرد اصلی کولونوسکوپی در فردی که خونریزی مقعدی دارد، فقط پیدا کردن هموروئید نیست؛ بلکه بررسی سایر علل احتمالی خونریزی نیز اهمیت دارد.
در واقع، ممکن است فرد همزمان هموروئید داشته باشد و علت دیگری نیز باعث خونریزی شود. به همین دلیل، وجود هموروئید نباید باعث شود هر نوع خونریزی بدون بررسی مناسب به این بیماری نسبت داده شود.
کولونوسکوپی با بیهوشی برای بررسی خونریزی مقعدی
در برخی مراکز، کولونوسکوپی با داروهای آرامبخش یا بیهوشی انجام میشود تا بیمار ناراحتی کمتری احساس کند و همکاری مناسبتری در طول انجام procedure داشته باشد. انتخاب روش آرامبخشی یا بیهوشی به شرایط بیمار، نوع مرکز، نظر پزشک و ارزیابی تیم پزشکی بستگی دارد.
کولونوسکوپی با بیهوشی به این معنی نیست که علت خونریزی حتماً جدیتر است. هدف از انجام آن، ایجاد شرایط مناسب برای بررسی روده و در صورت مشاهده ضایعاتی مانند پولیپ، امکان نمونهبرداری یا برداشتن آن در همان جلسه است.
اگر خونریزی شدید یا ادامهدار باشد، اولویت پزشک بررسی وضعیت عمومی بیمار و میزان خونریزی است. در خونریزی حاد دستگاه گوارش، ارزیابی شدت خونریزی و وضعیت همودینامیک بیمار باید همزمان با اقدامات تشخیصی انجام شود.
آیا هموروئید داخلی به سرطان روده تبدیل میشود؟
خیر. هموروئید داخلی باعث ایجاد سرطان روده بزرگ نمیشود. با این حال، مشکل اصلی این است که علائم هموروئید و برخی بیماریهای جدیتر میتوانند شبیه یکدیگر باشند.
برای مثال، خونریزی مقعدی ممکن است در هموروئید، شقاق، بیماریهای التهابی روده، پولیپها یا سرطان روده دیده شود. بنابراین، اگر خونریزی جدید، مداوم یا همراه با علائم هشدار باشد، تشخیص علت آن اهمیت بیشتری از نسبت دادن خونریزی به هموروئید دارد.
چه عواملی باعث تشدید هموروئید داخلی میشوند؟
یبوست و زور زدن هنگام دفع از عوامل مهم تشدید علائم هموروئید هستند. نشستن طولانیمدت روی توالت، اسهال مزمن، رژیم غذایی کمفیبر و برخی تغییرات مربوط به بارداری نیز میتوانند در ایجاد یا تشدید علائم نقش داشته باشند.
بنابراین، درمان هموروئید با لیزر و فقط به دارو یا یک اقدام پزشکی محدود نمیشود. اصلاح عادات دفع و جلوگیری از مدفوع سفت بخش مهمی از کنترل بیماری است.
برای کاهش علائم هموروئید داخلی چه کارهایی انجام دهیم؟
اولین اقدام معمولاً اصلاح عادات دفع و رژیم غذایی است. مصرف کافی فیبر میتواند به شکلگیری مدفوع نرم و قابل دفع کمک کند و نیاز به زور زدن را کاهش دهد.
مواد غذایی مانند سبزیجات، میوهها، حبوبات و غلات کامل میتوانند منابع مناسبی از فیبر باشند. در صورت نیاز نیز پزشک ممکن است مکمل فیبر را توصیه کند. راهنمای ASCRS افزایش فیبر و مایعات و اصلاح عادات دفع را از اقدامات اولیه مهم در کنترل علائم هموروئید میداند.
همچنین بهتر است هنگام دفع بیش از حد زور نزنید و مدت طولانی روی توالت ننشینید. هدف این است که دفع منظم و بدون فشار زیاد ایجاد شود.
درمان هموروئید داخلی بدون جراحی چگونه است؟
اگر اصلاح رژیم غذایی و عادات دفع کافی نباشد، بسته به درجه هموروئید و شدت علائم، پزشک میتواند روشهای درمانی دیگری را پیشنهاد کند.
یکی از روشهای رایج، بستن هموروئید با حلقه لاستیکی یا Rubber Band Ligation است. در این روش، پایه بافت هموروئیدی داخلی با یک حلقه مخصوص بسته میشود تا خونرسانی آن کاهش پیدا کند و بافت به تدریج از بین برود. بر اساس راهنمای ۲۰۲۴ ASCRS، بسیاری از بیماران مبتلا به هموروئیدهای درجه ۱ و ۲ و برخی بیماران درجه ۳ که به درمان محافظهکارانه پاسخ ندادهاند، میتوانند از درمانهای مطبی بهره ببرند و بستن با حلقه لاستیکی یکی از روشهای مهم این گروه است.
در شرایط خاص، روشهایی مانند اسکلروتراپی یا انعقاد مادون قرمز نیز ممکن است مورد استفاده قرار گیرند. انتخاب روش به معاینه، درجه هموروئید و شرایط هر بیمار بستگی دارد.
چه زمانی هموروئید داخلی ممکن است به درمان جراحی نیاز داشته باشد؟
همه بیماران مبتلا به هموروئید به جراحی نیاز ندارند. جراحی بیشتر زمانی مطرح میشود که هموروئید بزرگ و علامتدار باشد، بیرونزدگی شدید وجود داشته باشد یا درمانهای سادهتر و روشهای مطبی نتیجه مناسبی ایجاد نکرده باشند.
هموروئید داخلی درجه ۳ یا ۴، بهخصوص زمانی که علائم قابل توجه ایجاد کرده باشد، ممکن است نیازمند ارزیابی برای درمانهای پیشرفتهتر باشد. انتخاب روش درمان باید پس از معاینه و بررسی شرایط بیمار انجام شود.
چه زمانی خونریزی هموروئید یک وضعیت اورژانسی است؟
اگر خونریزی زیاد و مداوم است یا همراه با سرگیجه، ضعف شدید، احساس غش، تپش قلب، رنگپریدگی یا سایر علائم اختلال گردش خون است، مراجعه فوری به مرکز درمانی ضروری است.
همچنین خونریزی همراه با درد شدید شکم، تب یا اسهال شدید نباید بدون ارزیابی پزشکی به هموروئید نسبت داده شود. NIDDK در صورت خونریزی همراه با درد شدید مقعد و بهویژه درد شکم، اسهال یا تب، مراجعه فوری پزشکی را توصیه میکند.
تفاوت خونریزی معمول هموروئید با خونریزی نیازمند بررسی بیشتر
| ویژگی | بیشتر به نفع هموروئید است | نیازمند ارزیابی پزشکی بیشتر |
|---|---|---|
| رنگ خون | اغلب قرمز روشن | خون تیره یا مدفوع سیاه و قیری |
| زمان مشاهده | اغلب هنگام یا بعد از دفع | خونریزی مداوم یا بدون الگوی مشخص |
| مقدار خون | مقدار کم و گهگاهی | خونریزی زیاد یا تکرارشونده |
| علائم همراه | بیرونزدگی، خارش یا ناراحتی مقعد | کاهش وزن، تغییر عادت دفع، درد شکم، ضعف یا کمخونی |
| سابقه | علائم شناختهشده هموروئید | سابقه خانوادگی سرطان روده یا پولیپهای مهم |
این جدول برای راهنمایی اولیه است و جایگزین معاینه پزشک نمیشود؛ زیرا علائم بیماریهای مختلف میتوانند با یکدیگر همپوشانی داشته باشند.
برای تشخیص هموروئید داخلی چه پزشکی باید مراجعه کرد؟
برای بررسی خونریزی مقعدی و مشکلات گوارشی، متخصص گوارش میتواند معاینه و بررسیهای لازم را انجام دهد و در صورت نیاز بیمار را برای ارزیابی تخصصیتر ارجاع دهد. متخصصان جراحی کولورکتال نیز در تشخیص و درمان بیماریهای مقعد و روده تخصص دارند.
در صورتی که خونریزی علت مشخصی نداشته باشد، پزشک ممکن است علاوه بر معاینه ناحیه مقعد، آنوسکوپی، سیگموئیدوسکوپی یا کولونوسکوپی را بر اساس شرایط بیمار درخواست کند.
جمعبندی: هموروئید داخلی چه زمانی خطرناک است؟
هموروئید داخلی در بیشتر موارد بیماری خطرناکی نیست و بسیاری از بیماران با اصلاح رژیم غذایی، افزایش فیبر، مصرف مناسب مایعات و اصلاح عادات دفع کنترل میشوند. اما خونریزی شدید، مکرر یا طولانیمدت، علائم کمخونی، کاهش وزن، تغییر مداوم در اجابت مزاج، درد شکم، مدفوع سیاه یا وجود سابقه خانوادگی بیماریهای مهم روده نیاز به بررسی پزشکی دارد.
نکته مهم این است که وجود هموروئید نباید باعث شود هر خونریزی مقعدی را به آن نسبت دهیم. در افراد منتخب، پزشک ممکن است برای پیدا کردن علت واقعی خونریزی، بررسی کامل روده با کولونوسکوپی را توصیه کند. کولونوسکوپی برای تشخیص هموروئید به تنهایی همیشه ضروری نیست، اما در شرایط مناسب میتواند برای بررسی سایر علل خونریزی و بیماریهای روده اهمیت زیادی داشته باشد.
سوالات متداول
- آیا هموروئید داخلی خطرناک است؟
در بیشتر موارد خیر، اما خونریزی شدید، مکرر یا همراه با علائم هشدار نیازمند بررسی پزشکی است. - آیا خونریزی هموروئید داخلی طبیعی است؟
خونریزی قرمز روشن هنگام دفع میتواند از علائم هموروئید داخلی باشد، اما هر خونریزی مقعدی باید با توجه به شرایط فرد ارزیابی شود. - آیا هموروئید داخلی باعث سرطان روده میشود؟
خیر. هموروئید باعث سرطان روده نمیشود، اما برخی علائم آن با بیماریهای روده مشترک است و نباید بدون بررسی علت خونریزی را مشخصشده فرض کرد. - کولونوسکوپی برای تشخیص هموروئید لازم است؟
معمولاً تشخیص هموروئید داخلی با معاینه و در صورت نیاز آنوسکوپی انجام میشود. کولونوسکوپی در افرادی که احتمال بیماری دیگری وجود دارد یا معیارهای بررسی کامل روده را دارند، ممکن است توصیه شود. - آیا کولونوسکوپی با بیهوشی برای خونریزی مقعدی انجام میشود؟
در صورت تجویز کولونوسکوپی، روش آرامبخشی یا بیهوشی بر اساس شرایط بیمار و تصمیم تیم پزشکی تعیین میشود. هدف اصلی کولونوسکوپی بررسی روده و پیدا کردن علت احتمالی علائم است. - چه زمانی خونریزی هموروئید اورژانسی است؟
خونریزی زیاد یا متوقفنشدنی، سرگیجه، ضعف شدید، احساس غش، تنگی نفس، رنگپریدگی یا درد شدید شکم همراه خونریزی نیاز به ارزیابی فوری دارد. - آیا هموروئید داخلی بدون جراحی درمان میشود؟
بسیاری از موارد با اصلاح رژیم غذایی و عادات دفع کنترل میشوند. در صورت باقی ماندن علائم، روشهایی مانند بستن با حلقه لاستیکی، اسکلروتراپی یا انعقاد مادون قرمز ممکن است مطرح شوند. - آیا هموروئید درجه ۴ خطرناک است؟
درجه ۴ به معنی بیرونزدگی دائمی هموروئید داخلی است و لزوماً به معنی خطر جانی نیست، اما معمولاً نیاز به ارزیابی تخصصی و بررسی گزینههای درمانی دارد.
منابع و مراجع علمی
- The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids – 2024
- NIDDK – Diagnosis of Hemorrhoids
- NIDDK – Symptoms & Causes of Hemorrhoids
- NIDDK – Treatment of Hemorrhoids
- NIDDK – Symptoms & Causes of Gastrointestinal Bleeding
- NIDDK – Colonoscopy
- American College of Gastroenterology – Management of Patients With Acute Lower Gastrointestinal Bleeding
نویسنده/بازبین پزشکی: دکتر محمدعلی محمدزاده، فوق تخصص گوارش و کبد، متخصص آندوسکوپی و کولونوسکوپی
معرفی پزشک: صفحه معرفی دکتر محمدعلی محمدزاده
آخرین بررسی محتوای پزشکی: بر اساس راهنماها و منابع معتبر پزشکی بررسیشده در سال ۲۰۲۶
بدون دیدگاه